I ahau e tamariki ana, ka whakahuatia te kīwaha, "Tērā pea ka whati oku wheua i ngā rākau me ngā kōhatu, engari e kore rawa ngā ingoa e whara i ahau." He tika te tangi o tēnā, nā te mea ka taea e ngā rākau me ngā kōhatu te whara tinana. Heoi, kua ako mai te ao ki ahau he rite tonu te mamae o ngā kupu; ka pā noa ki a tātou i te taha hinengaro me te taha hinengaro.
Kāore he taunakitanga nui atu mō tēnei i te whanaketanga me te pikinga ake o te mea e kiia nei ko te "whakatoi ipurangi." Ko te hunga takitahi, inā koa ko te hunga rangatahi, e arohia ana i runga i ngā pāpāho pāpori, ngā karere kuputuhi, me ngā īmēra me ngā whakaeke waha kino. Heoi anō, he tokomaha rawa o ēnei tamariki me ngā taiohi ngoikore kua pāngia e te mamae nui, ā, i ētahi wā ka hua ake ko te whakamomori.
E hiahia ana mātou ki te whakaaro kāore tēnei i te āhua i te ao pakeke, inā koa te mākete, engari e mōhio ana tātou katoa kāore tēnei i te pono. I ētahi wā, he mea noa te kōrero kino i waenga i ngā rangatira me ngā kaimahi o raro, tae atu ki waenga i ngā hoa mahi. He mea noa te pahūtanga o te riri, te whakaiti i ngā hoa mahi i te aroaro o te marea, te tuku īmēra riri, me te whakamahi i ētahi atu momo whakawhitiwhiti kōrero hei whakaiti i ētahi atu.
I te nuinga o te wā, he mea kore hua ēnei i te nuinga o te wā, he patu mō te kino nui i te kino rawa atu. Koinei pea tētahi o ngā take i kī tonu ai ngā Karaipiture i ngā whakatūpato mō te tukino i te tangata ki ā tātou kupu, ahakoa i kōrerotia ā-waha, i tuhia rānei. E whakamahara mai ana te Kawenata Tawhito me te Kawenata Hou ki a tātou te mana whakamiharo me te tūponotanga o te whakamahinga me te whakamahi hē i ngā kupu, inā koa ka kōrerotia. Anei ētahi tauira e pā ana ki ā tātou kōrero ā-waha me ā-tuhi:
Mana i roto i tētahi kete iti. Kaua rawa e whakahawea ki te pānga whakamiharo o ngā mea e kōrerotia ana e tātou. Me whiriwhiri whakaaro nui tātou i ā tātou kupu. "...he wahi nohinohi te arero o te tinana, nui atu ia te whakapehapeha. Whakaaroa te ngahere nui e tahuna ana e te mura iti. He ahi ano hoki te arero, he ao kino i roto i nga wahi o te tinana. E poke ana i a ia te tangata katoa, e tahuna ana te ara katoa o tona oranga ki te ahi, a e tahuna ana ia e te reinga." ( Iakobo 3:5-6 ).
Te akiaki i te pai – i te kino rānei. Pērā i te hama e taea ai te patu i te whao ki te rakau, ā, te pakaru hoki i te koromatua o te tangata, he kaha anō tō te arero ki te mahi me te whai hua mō ētahi atu, ki te whakapuaki rānei i te whakahē kino me te reo kino. "Ko te arero hei whakamoemiti mā tātou ki te Ariki, ki te Matua; ko te arero hoki hei kanga mā tātou i te hunga i hanga kia rite ki te Atua. Kotahi te mangai e puta mai ana te whakamoemiti, te kanga. E oku teina, kaua tenei e tika kia pena." ( Iakobo 3:9-10 ).
Kei roto i tā tātou mana whakahaere. Pērā i te kaipatu pū e kore e pupuhi i te pū i mua i te whai i te whāinga tika, he mea whakaaro nui kia mahara tātou mēnā kāore tātou e tatau i te pānga o ngā kupu e kōrerohia ana e tātou, e tuhia ana rānei, ka taea e rātou te huri hei patu, pērā i te huarahi whakawhitiwhiti kōrero, whakaaro, me ngā kare ā-roto. Kei a tātou te kaha ki te whiriwhiri i te wā e kōrero ai, me te wā kāore e kōrero ai, tae atu ki te mea hei kōrero me te pēhea e kōrero ai. "E kore ngā kupu maha e taea te karo i te he; he whakaaro nui ia te tangata e pupuri ana i ōna ngutu" (Maseli 10:19).
Ngā taputapu hei whakatenatena me te hanga. I te nui o ngā kōrero kino i roto i tō tātou ao, mā te ngana āta ki te pehi i ā tātou kupu, me te tuku noa ina whai hua ki ētahi atu, ki a tātou anō hoki, ka taea te wehewehe i a tātou i roto i ngā mahi pai. “Eiaha e vaiiho i te tahi parau tia ore no roto mai i to outou vaha, o tei maitai râ i te maitai ia vetahi ê ia au i to ratou mau hinaaro, ia maitai te feia e faaroo ra.” (Epeha. 4: 29).
© 2026. Robert J. Tamasy has written Ngā Karere o te Mākete: Te Taonga Tuku Iho Tonu a te CBMC mō te Rongopai me te Ākonga; Te Pakihi i tōna Pai Rawa: Te Whakaaro Nui Tuturu mai i ngā Whakataukī mō te Wāhi Mahi o ēnei Rā; Te Whai i te Oranga me te Ngākau Hepara, i tuhia tahitia me Ken Johnson; ā Te Manawa o te Kaitohutohu, i tuhia tahitia me David A. Stoddard, me ētahi atu pukapuka me ngā tuhinga maheni maha. Ko te blog rua-wiki a Bob ko: www.bobtamasy.blogspot.com.
He Patapatai Whakaaro/Mapaki
- Ka taea e koe te whakaaro ki tētahi wā i kōrero ai tētahi i tētahi mea ki a koe – i tuhituhi rānei i tētahi mea, i roto pea i tētahi reta, i tētahi īmēra, i tētahi karere kuputuhi rānei – i mamae ai koe? He aha te pānga ki a koe, me tō whanaungatanga hoki ki taua tangata?
- Ā, me pēhea rā te wā i kōrero wawe ai koe, i tuhituhi rānei i tētahi mea ki tētahi atu tangata, i runga i te riri, ā, ka puta te pouri mō āu kōrero, mō āu whakapuakitanga rānei. He aha te hua? Ki te titiro whakamuri, me pēhea e taea ai e koe te mahi pai ake?
- E whakaahua ana ngā kōrero o te Paipera i whakahuatia i te mana me te pānga o ā tātou kupu ki ngā āhuatanga katoa. He aha te mea nui kia maumaharahia tēnei i a tātou e whakatata atu ana ki ngā tono me ngā pēhanga o tētahi rā mahi noa?
- I a koe e whakaaro ana ki ngā kupu i kōrerotia, i tuhia rānei, he mea whai hua, he mea āwhina hoki mō te hunga whakarongo, āhea te wā i tino whakatenatenahia ai koe, i whakahihikohia ai rānei e te kōrero a tetahi ki a koe? He aha te pānga o tēnā ki a koe i taua wā – me ngā rā i muri mai?
FAKATOKANGA: Mena he Paipera taau me te hiahia ki te panui atu, whakaarohia nga waahanga e whai ake nei: Proverbs 4:24, 10:20-21,32, 11:12, 13:3, 15:1,23,16:13; Matthew 5:22-24
Wero mo tenei wiki
He wā pai pea tēnei wiki mō te arotake whaiaro. Kei te whakamahi noa koe i ngā kupu, kei te kōrero, kei te tuhituhi rānei i ngā mea whara, i ngā mea kino rānei, me te kore e whakaaro ki te pānga ka pā mai?
He uaua ki te arotake i ō tātou ngoikoretanga me ō tātou ngoikoretanga i ētahi wā. Pātai atu ki tētahi e whakawhirinaki ana koe, ki tō rōpū kawenga rānei, ki te tīma CBMC rānei, mēnā e whakaaro ana rātou he āta whakaaro, he whai whakaaro nui koe i roto i tō whakawhitiwhiti kōrero ki ētahi atu. Ngāna kia tuwhera ki ā rātou whakaaro mēnā e kī ana rātou he wāhi hei whakapai ake.
